PROGRAMMA'S

Download hier onze programmabrochure

PIERRE DE MANCHICOURT

Missa de Requiem

Bezetting: Utopia (a capella)

Muziek van Pierre de Manchicourt

 

Pierre de Manchicourt was één van de kapelmeesters van de “Capilla Flamenca”, de Vlaamse musici die Keizer Karel eertijds vergezelden naar Spanje. Onder Filips II kon hij zich ten volle concentreren op het religieuze repertoire. Zijn Requiem is in menig opzicht bijzonder. Hoewel Pierre Attaingnant, uitgever in Parijs, zijn werk publiceerde, is Manchicourts Requiem enkel in een manuscript overgeleverd en mogelijk was Manchicourt zelf de kopiist. Het manuscript Ms. 768  zou hebben behoord tot het repertoire van de bekende abdij van Montserrat in Spanje, waar het nu nog steeds bewaard wordt.

Dat Pierre de Manchicourt de polyfone compositietechniek op meesterlijke wijze beheerst, komt ook in zijn Requiem ten volle tot uiting. Zoals in vele gevallen wordt de gregoriaanse melodie gebruikt als basis voor de polyfone compositie. Manchicourt plaatst de oorspronkelijke gregoriaanse melodie hier meestal in de bovenstem, waarrond hij de overige vier stemmen laat bewegen. Dit resulteert in een programma met een ontroerende sereniteit, die volledig aansluit bij de inhoud: “Requiem aeternam dona eis”, schenk hen de eeuwige rust.

LAM GODS

Het gesloten altaarstuk bezongen

Bezetting: Utopia (a capella)

Muziek van o.a. Jacob Obrecht, Alexander Agricola, Jean Mouton, Orlandus Lassus, Nicolas Gombert en Josquin Desprez.

Voor het programma van dit concert zochten we onze inspiratie in dé blikvanger van de expo Van Eyck 2020, het net gerestaureerde altaarstuk “De Aanbidding van het Lam Gods”. De broers Hubert en Jan Van Eyck kregen van Joos Vijd en zijn vrouw Elisabeth Borluut de opdracht een retabel te schilderen, dat in 1432 door het echtpaar werd geschonken aan de St.-Janskerk (nu St.-Baafskathedraal) in Gent.

Onze aandacht werd getrokken door het gesloten altaarstuk, dat acht panelen bevat waarop twaalf afbeeldingen te zien zijn. We lieten ons inspireren door deze figuren en stelden zo een gevarieerd programma samen rond een minder gekend deel van dit retabel. Zo hoort de luisteraar motetten omtrent de Annunciatie, de profeten Micha en Zacharias, Johannes de Doper, de Sibillen, Johannes de evangelist en de schenkers.

 

We zorgen zelf voor een programmablaadje dat in luikvouw wordt uitgevoerd. Aan de buitenkant ziet men het gesloten altaarstuk en binnenin, het programma met verwijzing naar de afbeeldingen.

BRUEGEL

Schilderijen muzikaal vertaald

Bezetting: Utopia (a capella), of met Arnaud Vande Cauter, orgel

Muziek van o.a. Lassus, Gombert, Crecquillon, Janequin, de Rore en Sweelinck.

Pieter Bruegel is ongetwijfeld een van
de meest boeiende schilders uit de 16de-eeuwse Nederlanden. Niemand anders schilderde zó precies en krachtig de natuur, de loop van de seizoenen, de mens in zijn volkse habitat. Maar hij was ook een meester in het penselen van surrealistische personages of situaties à la Jeroen Bosch, al dan niet met religieuze ondertoon. Zijn oog voor detail en nauw- keurigheid verbaast nog steeds menig museumbezoeker.

Beroemde verzamelaars zoals Keizer Ru- dolf II hadden tegen het eind van de zestiende eeuw al een ganse verzameling van Bruegels werken aangelegd. Maar ook rijke burgers, kunstverzamelaars uit Antwerpen en Brussel kochten zijn werken.

Utopia brengt met “Bruegel” een gevarieerde bloemlezing muziek uit Bruegels tijd. Bij het samenstellen van dit programma liet Utopia zich inspireren door de schilderijen “De triomf van de dood”, “De Toren van Babel”, “De val der opstandige

engelen”, “Boerenbruiloft” en “Het gevecht tussen vasten en vastenavond”.

Aan de hand van composities van tijd- en streekgenoten wil Utopia een sfeervol portret van Bruegel creëren en de verschillende “lagen” van zijn karakter weer tot leven brengen.

Zo werd onlangs ontdekt via infrarood-fotografie dat Dulle Griet oorspronkelijk haar tong uitstak. Bruegel heeft nadien beslist om enkel strenge lipcontouren te schilderen.

Utopia brengt met “Bruegel” een boeiend concert zonder zelf-censuur: volkse gezangen, in contrast met religieuze werken en devote of wat schunnige liefdesliederen geven de facetten van onze grootmeester van het doek opnieuw kleur.

ROSA MYSTICA

Polyfone Mariavespers ten tijde van Albrecht en Isabella

 

Bezetting: Utopia & Bart Jacobs

Muziek van o.a. Josquin, Palestrina, De Morales, Lassus, De Victoria, Dering, Philips en Gombert

 

De Mariaverering kent in Vlaanderen een grote traditie. De vele kapelletjes langs de wegen, de imposante Onze Lieve Vrouwkerken, -basilieken en -kathedralen, processies, liederen en zelfs Mariasnoep en -koekjes getuigen hiervan. In de 16de-eeuw vergrootte deze aandacht voor Maria nog met de aanwezigheid van de Spanjaarden in onze streken: onder impuls van de Spanjaarden werd de O.L.V.-basiliek in Scherpenheuvel gebouwd en het Mariabeeld kreeg een prominente plaats in de nis op de voorgevel van het Antwerpse stadhuis.

Maria was dan ook een geliefd onderwerp voor Spaanse en Vlaamse componisten uit de 16de-eeuw. Met unieke motetten uit dit oeuvre stelde Utopia haar eigen Mariavespers samen. Prachtige psalmen en antifonen, in combinatie met de bekende teksten uit het Hooglied, gecomponeerd door Spaanse en

Vlaamse componisten.

ANDREAS PEVERNAGE

Musico Excellenti

 

Bezetting: Utopia & Luit

Muziek van o.a. Andreas Pevernage, Emmanuel Adriaenssen.

 

In het najaar van 2021 brengt Utopia een nieuwe CD uit met chansons, madrigalen en motetten van Andreas Pevernage. 

 

Pevernages werk is ten onrechte minder gekend, misschien omdat zijn hele carrière zich enkel in Vlaanderen afspeelde? We herinneren hem als kapelmeester van de kathedraal in Antwerpen en als componist van meerdere beeldmotetten, toegevoegd als topstukken aan de lijst van Vlaams erfgoed. 

 

Andreas Pevernage slaagde erin om in zijn chansons aansluiting te vinden met de vernieuwingen van het toen meer gevraagde (Italiaanse) madrigaal.

Op deze manier zorgde hij voor een hoogtepunt in de ontwikkeling van het chansons genre. Uit de vier prachtig uitgegeven boeken door Christoffel Plantin, blijkt hoeveel vertrouwen deze beroemde drukker  had in het vakmanschap van Pevernage. Zijn muziek kan gerust de vergelijking aan met werk van meer bekende tijdgenoten. Zo werd hij in zijn tijd genoemd naast Orlandus Lassus, Clemens non Papa en Giaches De Wert.

 

Uit dit nieuwe album selecteerde Utopia de mooiste werken om u, samen met luitmuziek uit Pevernages tijd, een afwisselend concertprogramma aan te bieden.

PETER PHILIPS

Geïnspireerd door Rubens' Dispuut

Bezetting: Utopia en orgel (+ 2 vertellers)

Muziek van o.a. Philips, Palestrina, Dering, Cornet

Geïnspireerd door het schilderij “Het Dispuut, of de Samenspraak over het Heilig Sacrament” van Peter Paul Rubens, stelde Utopia een programma samen met vooral werk van de Engelse componist Peter Philips (ca. 1560-1628). Philips was een banneling vanwege zijn katholieke geloof. Op het einde van de 16de-eeuw belandde hij in Antwerpen.

Naast vijfstemmige motetten van Palestrina, Dering en Philips,
presenteert Utopia hier ook twee- en driestemmige motetten uit Philips’ “Paradisus Sacris Cantionibus” van 1628, zijn laatste uitgave.

Rubens en Jan Brueghel de Oude vereeu- wigden “Pietro Philippi Inglese” met zijn bladmuziek op hun schilderij uit 1617

“Het Gehoor” (“El Oido”), te bewonderen in het Prado te Madrid.
Kenden de schilders Peter Philips persoonlijk? Ontmoetten ze elkaar aan het hof van Albrecht en Isabella? Muziekintendant van De Sint-Pauluskerk in Antwerpen, Wilfried Van den Brande en gids Armand Storck vertellen tijdens dit concert het verhaal van deze boeiende componist en zijn tijd.

Dit programma wordt in twee versies gepresenteerd: een concert mét of zonder vertelling van het verhaal van Peter Philips in Antwerpen.

BEELDMOTETTEN

Vlaamse topstukken in klank en beeld

 

Bezetting: Utopia (a capella)

Muziek van o.a. Andreas Pevernage, Cornelis Verdonck, Orlandus Lassus, Daniel Raymundi en Cornelis Schuyt.

 

De Mariaverering kent in Vlaanderen een grote traditie. De vele kapelletjes langs de wegen, de imposante Onze Lieve Vrouwkerken, -basilieken en -kathedralen, processies, liederen en zelfs Mariasnoep en -koekjes getuigen hiervan. In de 16de-eeuw vergrootte deze aandacht voor Maria nog met de aanwezigheid van de Spanjaarden in onze streken: onder impuls van de Spanjaarden werd de O.L.V.-basiliek in Scherpenheuvel gebouwd en het Mariabeeld kreeg een prominente plaats in de nis op de voorgevel van het Antwerpse stadhuis.

Maria was dan ook een geliefd onderwerp voor Spaanse en Vlaamse componisten uit de 16de-eeuw. Met unieke motetten uit dit oeuvre stelde Utopia haar eigen Mariavespers samen. Prachtige psalmen en antifonen, in combinatie met de bekende teksten uit het Hooglied, gecomponeerd door Spaanse en

Vlaamse componisten.

CRISTÓBAL DE MORALES

Lamentationes in triduum sacrum

Bezetting: Utopia (a capella)

Muziek van o.a. De Morales, Josquin, Tubal, Weerbeke en gregoriaans

In 2016 nam Utopia in première de 7 lamentaties van Cristó- bal de Morales op. Deze, door een van de grootste Spaanse polyfonisten getoonzette, prachtige klaagzangen bewenen in een Bijbelse poëzie de ondergang van Jeruzalem.

Voor dit vernieuwde concertprogramma plaatste Utopia vier van Morales’ lamentaties binnen het “Triduum Sacrum”. De getijdenliturgie krijgt in deze drie dagen een bijzondere invulling. De ‘metten’ (matutinae), het eerste getijde in de zeer vroege ochtend, bestaat uit drie nocturnes. Elke nocturne bestaat uit korte antifonen, psalmen, gezongen lezingen (tijdens het “Triduum Sacrum” zijn dat de Klaagliederen of Lamentaties) en de zogenaamde responsoriën. Naast de Lamentaties hoort u éénstemmige gezangen uit het “Passionarum Toletanum”. Verder selecteerde Utopia een psalm en enkele responsoriën uit werk van Josquin Desprez en Gaspar van Weerbeke, voorgangers van Morales aan de pauselijke hofkapel, en van Adriaen Tubal, een tijdgenoot van Morales en werkzaam in Italië en Antwerpen.

SI DOCE É IL TORMENTO

Hartstochtelijke madrigalen van de vroeg 17de-eeuw

Bezetting: Utopia & Korneel Bernolet, klavecimbel & Thomas Baeté, gamba

Muziek van o.a. De Wert, Monteverdi, Willaert en Marenzio

 

In dit programma belicht Utopia de grote “Mantuaanse” componisten De Wert en Mon- teverdi. Jacques de Wert werd geboren in Weert (Antwerpen), maar was het grootste deel van zijn leven actief in Italië. In Mantua was hij de mentor van de grote Claudio Mon- teverdi. Met De Wert als baanbreker, maakte Monteverdi de overstap van de polyfonie naar de vroegbarok, waar tekstexpressie en -affect primeren op de muzikale lijn. De liefdesmadrigalen in dit programma, met o.a.”Lamento della Ninfa”, nemen u mee in een expressieve reis tussen verlangen en smart.