PROGRAMMA'S

ROSA MYSTICA

Polyfone Mariavespers ten tijde van Albrecht en Isabella

 

Bezetting: Utopia & Bart Jacobs

Muziek van o.a. Josquin, Palestrina, De Morales, Lassus, De Victoria, Dering, Philips en Gombert

 

De Mariaverering kent in Vlaanderen een grote traditie. De vele kapelletjes langs de wegen, de imposante Onze Lieve Vrouwkerken, -basilieken en -kathedralen, processies, liederen en zelfs Mariasnoep en -koekjes getuigen hiervan. In de 16de-eeuw vergrootte deze aandacht voor Maria nog met de aanwezigheid van de Spanjaarden in onze streken: onder impuls van de Spanjaarden werd de O.L.V.-basiliek in Scherpenheuvel gebouwd en het Mariabeeld kreeg een prominente plaats in de nis op de voorgevel van het Antwerpse stadhuis.

Maria was dan ook een geliefd onderwerp voor Spaanse en Vlaamse componisten uit de 16de-eeuw. Met unieke motetten uit dit oeuvre stelde Utopia haar eigen Mariavespers samen. Prachtige psalmen en antifonen, in combinatie met de bekende teksten uit het Hooglied, gecomponeerd door Spaanse en

Vlaamse componisten.

DE MONTE

Missa Ad te levavi oculos meos

Bezetting: Utopia (a capella)

Muziek van o.a. De Monte en De Rore

 

Naar aanleiding van de 500e verjaardag van de geboorte van Phillipus De Monte, eert Utopia deze grote componist, die soms ten onrechte in de schaduw van zijn tijdgenoten staat. De Monte is voornamelijk bekend om zijn madrigalen, waar hij een zeer experimentele en expressieve stijl zoekt. Utopia brengt echter een prachtige mis uit 1587 voor het voetlicht, Missa Ad te levavi oculos meos, gebaseerd op het motet van Cypriano De Rore, dat twintig jaar eerder gecomponeerd werd. Rond deze mis plaatst Utopia motetten, uiteraard het Ad te levavi oculos meos van De Rore, maar ook De Monte’s mooiste architecturale creaties. 

BRUEGEL

Schilderijen muzikaal vertaald

Bezetting: Utopia (a capella), of met Arnaud Vande Cauter, orgel

Muziek van o.a. Lassus, Gombert, Crecquillon, Janequin, de Rore en Sweelinck.

Pieter Bruegel is ongetwijfeld een van
de meest boeiende schilders uit de 16de-eeuwse Nederlanden. Niemand anders schilderde zó precies en krachtig de natuur, de loop van de seizoenen, de mens in zijn volkse habitat. Maar hij was ook een meester in het penselen van surrealistische personages of situaties à la Jeroen Bosch, al dan niet met religieuze ondertoon. Zijn oog voor detail en nauw- keurigheid verbaast nog steeds menig museumbezoeker.

Beroemde verzamelaars zoals Keizer Ru- dolf II hadden tegen het eind van de zestiende eeuw al een ganse verzameling van Bruegels werken aangelegd. Maar ook rijke burgers, kunstverzamelaars uit Antwerpen en Brussel kochten zijn werken.

Utopia brengt met “Bruegel” een gevarieerde bloemlezing muziek uit Bruegels tijd. Bij het samenstellen van dit programma liet Utopia zich inspireren door de schilderijen “De triomf van de dood”, “De Toren van Babel”, “De val der opstandige

engelen”, “Boerenbruiloft” en “Het gevecht tussen vasten en vastenavond”.

Aan de hand van composities van tijd- en streekgenoten wil Utopia een sfeervol portret van Bruegel creëren en de verschillende “lagen” van zijn karakter weer tot leven brengen.

Zo werd onlangs ontdekt via infrarood-fotografie dat Dulle Griet oorspronkelijk haar tong uitstak. Bruegel heeft nadien beslist om enkel strenge lipcontouren te schilderen.

Utopia brengt met “Bruegel” een boeiend concert zonder zelf-censuur: volkse gezangen, in contrast met religieuze werken en devote of wat schunnige liefdesliederen geven de facetten van onze grootmeester van het doek opnieuw kleur.

JOSQUIN

musicus sine controversia excellentissimus

 

Bezetting: Utopia (a capella)

Muziek van o.a. Josquin, Mouton en Gombert

 

In 2021 wordt Josquin Desprez gevierd; hij zal dan 500 jaar geleden overleden zijn.

Josquin was de grootste componist van zijn tijd en heeft, mede dank zij zijn hoge leeftijd, een enorme invloed gehad op volgende generaties componisten. “Geen enkele andere componist in de 16de-eeuw is zo veelvuldig en over zo’n lange periode geïmiteerd geworden, geen andere heeft zulk een verstrekkende algemene stilis- tische invloed gehad en van geen ande- re componist hebben zoveel individuele werken als model gestaan voor het opge- bouwde oeuvre van vele generaties

later.” (MGG)

Dit programma focust op enkele vijfstem- mige motetten evenals pareltjes van beïn- vloede componisten.

PETER PHILIPS

Geïnspireerd door Rubens' Dispuut

Bezetting: Utopia en orgel (+ 2 vertellers)

Muziek van o.a. Philips, Palestrina, Dering, Cornet

Geïnspireerd door het schilderij “Het Dispuut, of de Samenspraak over het Heilig Sacrament” van Peter Paul Rubens, stelde Utopia een programma samen met vooral werk van de Engelse componist Peter Philips (ca. 1560-1628). Philips was een banneling vanwege zijn katholieke geloof. Op het einde van de 16de-eeuw belandde hij in Antwerpen.

Naast vijfstemmige motetten van Palestrina, Dering en Philips,
presenteert Utopia hier ook twee- en driestemmige motetten uit Philips’ “Paradisus Sacris Cantionibus” van 1628, zijn laatste uitgave.

Rubens en Jan Brueghel de Oude vereeu- wigden “Pietro Philippi Inglese” met zijn bladmuziek op hun schilderij uit 1617

“Het Gehoor” (“El Oido”), te bewonderen in het Prado te Madrid.
Kenden de schilders Peter Philips persoonlijk? Ontmoetten ze elkaar aan het hof van Albrecht en Isabella? Muziekintendant van De Sint-Pauluskerk in Antwerpen, Wilfried Van den Brande en gids Armand Storck vertellen tijdens dit concert het verhaal van deze boeiende componist en zijn tijd.

Dit programma wordt in twee versies gepresenteerd: een concert mét of zonder vertelling van het verhaal van Peter Philips in Antwerpen.

SI DOCE É IL TORMENTO

Hartstochtelijke madrigalen van de vroeg 17de-eeuw

Bezetting: Utopia & Korneel Bernolet, klavecimbel & Thomas Baeté, gamba

Muziek van o.a. De Wert, Monteverdi, Willaert en Marenzio

 

In dit programma belicht Utopia de grote “Mantuaanse” componisten De Wert en Mon- teverdi. Jacques de Wert werd geboren in Weert (Antwerpen), maar was het grootste deel van zijn leven actief in Italië. In Mantua was hij de mentor van de grote Claudio Mon- teverdi. Met De Wert als baanbreker, maakte Monteverdi de overstap van de polyfonie naar de vroegbarok, waar tekstexpressie en -affect primeren op de muzikale lijn. De liefdesmadrigalen in dit programma, met o.a.”Lamento della Ninfa”, nemen u mee in een expressieve reis tussen verlangen en smart.

CRISTÓBAL DE MORALES

Lamentationes in triduum sacrum

Bezetting: Utopia (a capella)

Muziek van o.a. De Morales, Josquin, Tubal, Weerbeke en gregoriaans

In 2016 nam Utopia in première de 7 lamentaties van Cristó- bal de Morales op. Deze, door een van de grootste Spaanse polyfonisten getoonzette, prachtige klaagzangen bewenen in een Bijbelse poëzie de ondergang van Jeruzalem.

Voor dit vernieuwde concertprogramma plaatste Utopia vier van Morales’ lamentaties binnen het “Triduum Sacrum”. De getijdenliturgie krijgt in deze drie dagen een bijzondere invulling. De ‘metten’ (matutinae), het eerste getijde in de zeer vroege ochtend, bestaat uit drie nocturnes. Elke nocturne bestaat uit korte antifonen, psalmen, gezongen lezingen (tijdens het “Triduum Sacrum” zijn dat de Klaagliederen of Lamentaties) en de zogenaamde responsoriën. Naast de Lamentaties hoort u éénstemmige gezangen uit het “Passionarum Toletanum”. Verder selecteerde Utopia een psalm en enkele responsoriën uit werk van Josquin Desprez en Gaspar van Weerbeke, voorgangers van Morales aan de pauselijke hofkapel, en van Adriaen Tubal, een tijdgenoot van Morales en werkzaam in Italië en Antwerpen.

© 2020 Utopia

+32 (0) 485 40 45 34   |  utopia.ensemble@gmail.com